Có những chiếc đồng hồ được yêu thích vì kiểu dáng.
Có những chiếc khiến người ta mê vì bộ máy bên trong quá đẹp.
Odo lại nổi tiếng theo một cách khác.
Người ta nhớ Odo vì tiếng chuông.
Một chiếc Odo có bộ côn tốt, máy chạy đúng và thùng còn khả năng cộng hưởng thường cho tiếng chuông rất riêng: ngân, rõ, sang và có độ vang khiến người nghe dễ nhớ. Nghe một lần có thể chưa biết đời máy gì, nhưng nghe vài lần thì rất dễ nhận ra chất của nó.
Đó cũng là lý do Odo có một vị trí khá đặc biệt trong thế giới đồng hồ cổ Pháp.
Từ những chiếc chỉ điểm chuông đến những cỗ máy có thể chơi nhạc
Những chiếc Odo không phải lúc nào cũng phức tạp. Ở những cấu hình đơn giản, đồng hồ chủ yếu làm ba việc: chạy giờ, báo nửa giờ và điểm số giờ. Cơ cấu chuông có thể chỉ gồm vài búa và vài thanh âm.
Nhưng khi bước sang dòng carillon, mọi chuyện trở nên thú vị hơn nhiều. Carillon là nhóm đồng hồ có nhiều búa và nhiều thanh âm, được sắp xếp để chơi thành một giai điệu hoàn chỉnh trước khi điểm giờ.
Và chính nhóm này đã góp phần làm nên tên tuổi của Odo.
Tư liệu di sản công nghiệp của Pháp ghi công ty Odo hình thành tại vùng Morez – Morbier trong thập niên 1920 và bắt đầu phát triển mạnh carillon từ đầu những năm 1930. Đến năm 1936, Odo xây dựng một nhà máy mới tại Morez, trong giai đoạn carillon đã trở thành một phần đáng chú ý trong hoạt động của hãng.
Đó là một dấu mốc đáng chú ý, bởi nó cho thấy tiếng chuông không chỉ là một chi tiết phụ trên đồng hồ Odo. Nó là một phần quan trọng trong chính quá trình phát triển của thương hiệu.
Westminster – giai điệu đã đưa carillon Odo đến gần người dùng
Nhắc đến carillon cổ, Westminster gần như là cái tên khó bỏ qua. Giai điệu này có cấu trúc rất phù hợp với đồng hồ cơ. Đến mỗi phần tư giờ, đồng hồ chơi một đoạn nhạc. Càng gần giờ tròn, giai điệu càng đầy đủ. Sau khi nhạc kết thúc, cơ cấu điểm giờ mới bắt đầu làm việc.
Odo đã sử dụng Westminster rất thành công. Hồ sơ di sản công nghiệp tại Morez ghi rõ nhà máy của hãng từng sản xuất pendules và carillons Westminster.
Điều đó cho thấy Westminster không chỉ xuất hiện trên một vài hiện vật còn sót lại ngày nay. Nó từng là một phần thực sự của hoạt động sản xuất.
Bên cạnh Westminster, tư liệu còn cho thấy Odo gắn với một giai điệu khác là Gai Carillon.
Gai Carillon – khi Odo bắt đầu có một giọng nói riêng
Gai Carillon mang màu sắc khác Westminster khá rõ. Westminster có phần trang nghiêm. Gai Carillon vui hơn, mềm hơn và giàu tính giai điệu hơn.
Tư liệu nhãn hiệu horology còn lưu lại tên Le Gai Carillon – Mélodie de Vincent Scotto, gắn với Odo tại Morez từ năm 1936. Chi tiết này cho thấy Gai Carillon không phải cái tên được người chơi đời sau gán vào cho vui. Mối liên hệ giữa Odo, Gai Carillon và Vincent Scotto đã có dấu vết từ chính thời kỳ thương hiệu đang phát triển mạnh carillon.
Odo có phải chỉ chơi Westminster và Gai Carillon?
Không.
Odo tồn tại qua nhiều giai đoạn, nhiều dòng máy và rất nhiều cấu hình âm thanh khác nhau. Có chiếc chỉ chơi Westminster. Có chiếc hai bài. Có chiếc dùng chương trình nhạc khác. Số búa và số côn cũng không phải lúc nào giống nhau.
Một hiện vật Odo máy 24 được tư liệu sưu tầm tại Pháp ghi nhận có tới 10 búa nhưng chỉ dùng 6 thanh âm, chơi Sonodo và Westminster. Chỉ riêng chi tiết đó đã đủ cho thấy: đếm búa chưa chắc biết được máy.
Muốn hiểu đúng một chiếc đồng hồ, phải nhìn cả bộ máy, số côn, số búa và cách chương trình nhạc được bố trí. Đồng hồ cổ có cái hay như vậy. Cùng là Odo, nhưng mở cửa thùng ra chưa chắc đã gặp cùng một câu chuyện.
Catalogue cũ cho thấy carillon từng quan trọng đến mức nào
Các tư liệu Odo cùng thời còn được giới nghiên cứu đồng hồ tại Pháp lưu giữ cho thấy nhà máy và các dòng carillon là những phần quan trọng khi nhìn lại hoạt động của hãng.
Điều này giúp nối các mốc lịch sử lại khá rõ: Odo phát triển carillon từ đầu những năm 1930; Westminster trở thành một dòng sản phẩm quan trọng; nhà máy mới được xây vào năm 1936; cũng trong khoảng thời gian ấy, Gai Carillon bắt đầu gắn với thương hiệu.
Nhìn theo cách đó, tiếng chuông không phải phần trang trí đi kèm đồng hồ. Nó là một trong những lý do Odo được biết đến.
Vì sao tiếng chuông Odo thường nghe rất “đã tai”?
Tiếng chuông của đồng hồ là kết quả của cả một hệ thống. Thanh côn quyết định cao độ. Búa quyết định lực đánh. Đầu búa ảnh hưởng độ mềm hay sắc của tiếng. Củ côn truyền rung động. Thùng gỗ lại đóng vai trò như một hộp cộng hưởng.
Tất cả phải làm việc cùng nhau.
Vì vậy, hai chiếc cùng đời máy vẫn có thể cho hai chất âm rất khác. Một chiếc côn đẹp nhưng búa chỉnh sai có thể nghe khô. Một chiếc máy bình thường nhưng thùng tốt và căn búa chuẩn lại có thể cho tiếng rất dễ chịu.
Cho nên người chơi Odo lâu năm thường không chỉ hỏi “đời gì?”. Họ còn muốn nghe chiếc đồng hồ ấy thực sự phát ra tiếng như thế nào.
Từ Morez đến Morbier
Odo tiếp tục mở rộng trong nhiều thập niên sau đó. Các cơ sở sản xuất tại Morez được mở rộng, bổ sung khu cơ khí, văn phòng và bộ phận nghiên cứu.
Đến cuối thập niên 1980, hoạt động của hãng dần dịch chuyển khỏi Morez. Khoảng năm 1990, phần lớn hoạt động sản xuất được đưa về Morbier. Hồ sơ công nghiệp đầu thập niên 1990 vẫn ghi nhận tại đây còn sản xuất cả đồng hồ cơ dạng comtoise cùng nhiều loại đồng hồ khác.
Đó là một hành trình dài, từ một thương hiệu carillon vùng Jura, Odo đã trải qua nhiều thay đổi của ngành đồng hồ Pháp trong thế kỷ XX.
Thứ còn lại rõ nhất chính là âm thanh
Nhà máy có thể đổi địa điểm. Mẫu mã có thể thay đổi. Tên đời máy có thể khiến người chơi tranh luận cả buổi. Nhưng với một chiếc Odo còn tốt, thứ dễ cảm nhận nhất vẫn là tiếng chuông.
Một chiếc đã tám, chín chục năm tuổi mà bộ máy vẫn chạy đều, côn vẫn ngân đẹp và giai điệu vẫn vang lên đủ nốt là một trải nghiệm khá đặc biệt.
Người chơi hôm nay đang nghe gần như cùng một kiểu âm thanh mà người sở hữu chiếc đồng hồ ấy nhiều thập niên trước từng nghe. Đó là giá trị rất riêng của đồng hồ cơ cổ.
Nó không chỉ giữ thời gian. Nó còn giữ lại âm thanh của một thời kỳ.
Và với Odo, từ những tiếng điểm chuông đơn giản, Westminster cho đến Gai Carillon, âm thanh chính là một trong những di sản dễ nhận ra nhất của thương hiệu này.
Đọc tiếp: Odo 10 côn 10 búa và tiếng chuông kép bính boong · Vì sao Odo 36/10 thường được người chơi săn tìm?
Tư liệu tham khảo
Inventaire Général du Patrimoine Culturel Bourgogne–Franche-Comté; hồ sơ di sản công nghiệp tại Morez và Morbier; Mikrolisk Horological Trade Mark Index; catalogue và tư liệu Odo lịch sử; tư liệu hiện vật sưu tầm tại Pháp.
