Trong thế giới đồ sưu tầm, có một chuyện nghe tưởng vô lý nhưng lại rất bình thường:
mức giá cao hơn chưa chắc đồng nghĩa giá trị sử dụng cao hơn tương ứng.
Một chiếc đồng hồ cổ đắt hơn chiếc khác gấp nhiều lần chưa chắc chạy chính xác hơn gấp nhiều lần, tiếng chuông cũng không thể “hay hơn gấp mười lần” theo cách đem ra cân đo.
Odo 36/10 là một ví dụ rất rõ cho câu chuyện ấy.
Trước hết phải nói cho công bằng: 36/10 là một cấu hình được nhiều người chơi đánh giá cao về chất âm.
Trên những hiện vật còn đồng bộ và được căn chỉnh tốt, tiếng chuông 36/10 có thể cho độ ngân, độ đầy và sắc thái khiến nhiều người chơi yêu thích. Cảm nhận này vẫn phụ thuộc tình trạng bộ côn, búa, thùng và cách căn chỉnh của từng chiếc.
Nhưng nếu chỉ dùng chất âm để giải thích vì sao một số chiếc 36/10 được người chơi định giá hoặc chào bán cao hơn các cấu hình khác thì vẫn chưa đủ; mức chênh lệch thay đổi theo thời điểm và từng hiện vật.
Bởi giá trị của đồ sưu tầm chưa bao giờ chỉ nằm trong những gì chúng ta nhìn thấy bên trong sản phẩm.
Nó còn nằm trong cảm xúc của người đang muốn sở hữu nó.
Một chiếc đồng hồ hay và một chiếc đồng hồ được khao khát là hai chuyện khác nhau
Đây là chỗ dễ gây tranh luận nhất.
Nếu hỏi: 36/10 có hay gấp mười lần 36/8 không?
Chắc chắn không thể nói như vậy.
Nếu hỏi: 36/10 có đẹp gấp vài lần 54/10 hay 57/10 không?
Cũng không thể khẳng định.
Thậm chí nếu chỉ xét về khả năng phù hợp với không gian nội thất, có những chiếc Odo máy 24 với dáng thùng cân đối, gọn gàng, dễ treo đối xứng và dễ phối với đồ gỗ trong nhà hơn một số kiểu 36/10.
Nhưng giá trị sưu tầm lại vận hành theo một quy luật khác.
Một món đồ càng được nhiều người nhớ tới, càng nhiều người muốn có và càng khó tìm được chiếc đẹp, nguyên bản, thì giá của nó càng dễ tách khỏi giá trị sử dụng thông thường.
Đây là một cách nhiều người chơi lý giải vị trí sưu tầm của 36/10; mức độ khan hiếm và chênh lệch giá thực tế vẫn cần nhìn theo từng thời điểm, tình trạng và provenance của hiện vật.
Đồ sưu tầm không được định giá giống đồ tiêu dùng
Có thể lấy một ví dụ rất dễ hình dung từ đồ gốm.
Một chiếc bát cổ từ vài trăm năm trước, dù của Trung Quốc hay của Việt Nam, về công năng chưa chắc đã tốt bằng một chiếc bát đẹp được làm tại Bát Tràng ngày nay.
Bát mới có thể tròn đều hơn, men sạch hơn, bền hơn, dễ dùng hơn, và quan trọng nhất là có thể mang ra ăn cơm mỗi ngày mà chẳng phải suy nghĩ.
Còn một chiếc bát cổ giá hàng chục cây vàng?
Có lẽ phần lớn người sở hữu chỉ đặt nó trong tủ kính để ngắm. Chẳng ai mua một món cổ quý rồi hàng ngày đem ra chan canh.
Như vậy, nếu chỉ xét “công dụng của cái bát là để đựng thức ăn” thì chiếc bát cổ gần như thua hoàn toàn chiếc bát mới.
Thế nhưng giá của nó vẫn có thể cao hơn hàng nghìn lần.
Tại sao?
Bởi người ta không mua riêng công dụng.
Người ta mua tuổi đời, độ hiếm, nguồn gốc, lịch sử, tính nguyên bản và cảm giác được sở hữu một vật mà không phải ai cũng có.
Đồng hồ cổ cũng vậy.
Giá của 36/10 không chỉ nằm trong 10 côn và 10 búa
Nếu chỉ tính vật chất, một chiếc 36/10 vẫn là một bộ máy cơ, một dàn côn, một bộ búa, mặt số, quả lắc và một chiếc thùng gỗ.
Nhưng những thứ ấy ghép lại chưa đủ để giải thích giá.
Thứ làm cho 36/10 khác biệt nằm ở vị trí mà nó đã tạo ra trong tâm trí người chơi qua nhiều thế hệ.
Trong ký ức và quan sát của một bộ phận người chơi, 36/10 được chú ý bởi cấu hình âm thanh, kiểu điểm chuông và cá tính riêng.
Đến khi xuất hiện tại Việt Nam, nó tiếp tục được người chơi chú ý.
Rồi một người có. Người khác nghe. Người thứ ba muốn tìm.
Qua nhiều năm, 36/10 dần trở thành một tên gọi nổi bật trong thú chơi Odo tại Việt Nam đối với một bộ phận người sưu tầm.
Đến lúc ấy, giá không còn được quyết định riêng bởi bộ máy.
Nó được quyết định bởi cả ký ức tập thể của người chơi.
Những câu chuyện cộng đồng quanh Odo 36/10
Điều này nghe có vẻ hơi cường điệu nếu nhìn từ thành phố ngày nay, nhưng ở nhiều vùng quê miền Bắc trước đây, một chiếc đồng hồ đẹp từng là tài sản rất đáng kể của một gia đình.
Ở những nơi có truyền thống chơi đồng hồ cổ như Hải Hậu, Nam Định, một chiếc Odo đẹp không đơn thuần là vật treo tường.
Nó là một món đồ có vị trí trong nhà. Là tiếng chuông mà hàng xóm nghe quen. Là thứ khách đến chơi có thể hỏi.
Thậm chí có những trường hợp trong cả làng hay cả xã, người ta biết rõ nhà nào đang sở hữu một chiếc 36/10 đẹp.
Trong ký ức của nhiều vùng quê trước đây cũng có những câu chuyện như vậy.
Có gia đình làm nghề buôn bán, có gia đình gắn với nghề tàu biển, có người đảm nhiệm việc họ đạo từng sở hữu những chiếc 36/10. Vì đây là món đồ hiếm và nổi bật trong nhà, chuyện gia đình nào có một chiếc đẹp thường được nhiều người quanh vùng biết tới.
Một người có thể sở hữu vài chiếc đồng hồ thông thường mà chẳng ai nhớ. Nhưng chỉ cần trong nhà có một chiếc 36/10 đẹp, nó lại dễ trở thành câu chuyện được nhắc tới.
Đó chính là cách một món đồ dần có thêm giá trị xã hội ngoài giá trị vật chất.
Những câu chuyện về mức tài sản lớn dành cho đồng hồ cổ
Nếu nhìn lại những giai đoạn kinh tế còn khó khăn, việc một gia đình bỏ ra một tài sản rất lớn để sở hữu một chiếc đồng hồ tốt nói lên khá nhiều điều.
Đó không chỉ là chuyện xem giờ.
Một chiếc đồng hồ đẹp đặt trong gian nhà chính còn thể hiện điều kiện kinh tế, gu thẩm mỹ và vị thế của chủ nhân.
Qua thời gian, những câu chuyện như vậy tiếp tục được truyền lại.
Chiếc đồng hồ lúc ấy không còn là một sản phẩm đơn thuần.
Nó gắn với ký ức của một gia đình, một giai đoạn lịch sử và hình ảnh của người từng sở hữu nó.
Và càng nhiều lớp ký ức được bồi thêm, giá trị sưu tầm càng khó đem ra tính bằng số côn hay số búa.
Tại sao 36/10 có thể đắt hơn rất nhiều một chiếc cùng thương hiệu?
Bởi thị trường đồ sưu tầm thường có một đặc điểm:
những món được nhiều người cùng tìm trong khi nguồn cung hạn chế có thể hình thành mức giá cao hơn, nhưng mức chênh lệch thay đổi theo thời điểm và chất lượng từng hiện vật.
Giả sử có 100 người cùng tìm một dòng đồng hồ nhưng mỗi năm thị trường chỉ xuất hiện vài chiếc thật sự đẹp.
Lúc ấy chuyện gì xảy ra?
Người bán không cần thuyết phục quá nhiều. Chính người mua cạnh tranh với nhau.
Và khi thị trường đã hình thành một tầng lớp sản phẩm “đứng đầu danh sách mong muốn”, giá của nhóm đó thường tự tách khỏi phần còn lại.
36/10 ngày nay đang mang khá rõ đặc điểm ấy.
Không phải vì tất cả 36/10 đều hoàn hảo.
Mà bởi trong quan sát của một bộ phận người chơi, những chiếc đẹp, đúng và nguyên bản có thể khó gặp hơn nhóm phổ thông, trong khi nhu cầu sưu tầm vẫn hiện diện. Đây là nhận định thị trường cần được hiểu theo từng giai đoạn, không phải số liệu định lượng cố định.
Đọc thêm: Odo 10 côn 10 búa: câu chuyện về Gai Carillon và tiếng chuông kép bính boong.
Giá tăng cũng kéo theo một mặt trái: hàng dựng và hàng chế
Khi một dòng đồng hồ có giá trị cao, thị trường gần như chắc chắn xuất hiện một vấn đề khác.
Hàng giả. Hàng ghép. Máy đổi cấu hình. Thùng dựng lại. Mặt thay. Côn thay. Búa thay.
Thậm chí có những chiếc được làm lại rất khéo, nhìn bên ngoài khá đẹp nhưng lịch sử hiện vật đã thay đổi rất nhiều.
Điều này làm thị trường nhiễu.
Người mới chơi nhìn thấy một chiếc rất bóng, rất đẹp, được giới thiệu là đời hiếm thì dễ bị cuốn theo tên gọi.
Trong khi thứ cần quan tâm lại nằm sâu hơn: máy đúng không, cấu hình đúng không, thùng có đồng bộ không, mặt số có đúng đời không, kim, côn, búa và các chi tiết quan trọng còn bao nhiêu phần nguyên bản?
Đó cũng là lý do khi giá trị sưu tầm tăng, kiến thức nhận diện càng trở nên quan trọng.
Đừng chọn 36/10 chỉ vì danh tiếng của tên đời
Đây là điều tôi muốn nói rất rõ.
Loạt bài này không nhằm khuyến khích mọi người phải đi tìm bằng được một chiếc 36/10.
Không phải ai cũng cần 36/10. Không phải không gian nào cũng hợp. Không phải ngân sách nào cũng nên dành cho một chiếc đồng hồ như vậy.
Và cũng không phải cứ có 36/10 là bộ sưu tập tự nhiên trở nên hay.
Một người thích kiểu thùng gọn có thể hợp với dòng khác hơn. Người thích tiếng thanh có thể chọn cấu hình khác.
Người coi trọng sự nguyên bản đôi khi nên chọn một chiếc ít nổi tiếng nhưng còn nguyên đẹp thay vì cố mua một chiếc đời cao đã qua quá nhiều can thiệp.
Đồ sưu tầm chỉ thực sự có ý nghĩa khi nó phù hợp với chính người sở hữu.
Đọc thêm: Odo 24 máy trơn: vì sao người chơi Việt gọi là “54”?
Điều làm nên giá trị của đồ cổ cuối cùng vẫn là con người
Một chiếc đồng hồ không tự biết nó đắt.
Một chiếc bát cổ cũng không biết người ta đang trả cho nó bao nhiêu cây vàng.
Giá trị được tạo ra khi con người nhìn vào món đồ ấy và thấy trong đó một điều đáng nhớ.
Có thể là lịch sử. Có thể là tuổi đời. Có thể là âm thanh. Có thể là ký ức về một ngôi nhà cũ.
Hoặc đơn giản là cảm giác: “Tôi rất muốn có chiếc này.”
Với sản phẩm số lượng hữu hạn, cảm xúc đó càng mạnh thì giá trị sưu tầm càng lớn.
36/10 tồn tại được ở vị trí ngày nay cũng phần lớn nhờ điều ấy.
Nó có chất âm tốt. Có cấu hình hấp dẫn. Có lịch sử chơi lâu đời. Có độ nhận diện rất cao.
Nhưng quan trọng hơn cả, nó đã trở thành một trong những chiếc đồng hồ mà rất nhiều thế hệ người chơi muốn sở hữu.
Và trong thế giới đồ sưu tầm, đôi khi chỉ riêng điều đó đã đủ để tạo ra một khoảng cách rất lớn về giá.
Ở những bài tiếp theo: làm thế nào để tìm đúng một chiếc 36/10?
Giá trị càng cao thì việc lựa chọn càng phải cẩn thận.
Ở những bài tiếp theo, tôi sẽ đi sâu vào cách nhận diện một chiếc Odo 36/10: nhìn bộ máy thế nào, nhận biết cấu hình 10 côn 10 búa, mặt số, kim và thùng cần chú ý điểm gì, đâu là dấu hiệu của một chiếc đã nâng dựng, và quan trọng nhất là làm thế nào để phân biệt một chiếc đẹp để ngắm với một chiếc thực sự đáng sưu tầm.
Những bài chia sẻ này không được viết để kéo người đọc về phía một món hàng cụ thể.
Mục đích là cung cấp đủ thông tin để mỗi người có thể tự đưa ra lựa chọn phù hợp với sở thích, ngân sách, không gian sống và cách chơi của chính mình.
Bởi cuối cùng, chiếc đồng hồ phù hợp để sở hữu không nhất thiết là chiếc có mức giá cao hơn.
Mà là chiếc khiến mình hiểu vì sao mình muốn giữ nó lại.
Đọc thêm: Nguồn gốc những chiếc đồng hồ Odo được người Việt yêu thích ngày nay · Odo 10 côn 10 búa và tiếng chuông kép bính boong
Tư liệu và phạm vi nhận định
Các thông tin lịch sử thương hiệu và carillon Odo được đối chiếu với tư liệu di sản công nghiệp Pháp và các tư liệu Odo đã được sử dụng trong loạt bài trước. Các nhận định về mức độ ưa chuộng, giá giao dịch tương đối, câu chuyện tại Hải Hậu và vị trí của 36/10 trong giới chơi Việt Nam được trình bày như kinh nghiệm, ký ức và quan sát thị trường sưu tầm; không được coi là bảng xếp hạng kỹ thuật hay mức giá cố định.
