Nếu thường xuyên xem đồng hồ cổ Pháp, các bác sẽ gặp chữ Carillon khá nhiều. Nó có thể nằm ngay trên mặt số, hoặc xuất hiện trong tiêu đề khi xem eBay, các trang đấu giá, đồ cũ và sưu tầm ở nước ngoài, chẳng hạn Carillon Odo, Carillon Westminster hay Carillon Odo Westminster.
Chính vì chữ này xuất hiện nhiều nên người mới chơi rất dễ nghĩ Carillon là tên một hãng đồng hồ. Có bác đem tra từ điển thì chỉ thấy dịch là “chuông”, đọc xong vẫn chưa hình dung được nó liên quan gì đến chiếc đồng hồ.
Thực ra, trong đồng hồ cổ, Carillon trước hết là một cách gọi liên quan đến hệ chuông và cách chiếc đồng hồ tạo ra âm thanh có tính giai điệu. Trong tiếng Pháp, từ carillon có nhiều lớp nghĩa xoay quanh chuông và giai điệu.
Từ một tiếng “boong” đến một đoạn giai điệu
Hãy hình dung một chiếc đồng hồ báo giờ đơn giản:
- Một giờ đánh một tiếng.
- Hai giờ đánh hai tiếng.
- Ba giờ đánh ba tiếng.
Ở đây âm thanh chủ yếu dùng để đếm và báo giờ. Người trong nhà không cần nhìn mặt số vẫn biết tương đối đang là mấy giờ.
Nhưng với carillon, người thợ dùng nhiều chuông, timbre, gông hoặc các phần tử phát âm có cao độ khác nhau. Những chiếc búa đánh chúng theo một thứ tự nhất định, từ đó tạo thành một chuỗi âm nghe như một đoạn giai điệu, chứ không chỉ lặp đi lặp lại một tiếng “boong”.
Hiểu đơn giản: đồng hồ đánh chuông chủ yếu dùng âm thanh để báo giờ; đồng hồ carillon còn phối nhiều âm thành một chuỗi có tính giai điệu.
Vậy Carillon có phải là tên hãng không?
Không nên mặc định như vậy.
Trên đồng hồ cổ, chữ nằm trên mặt số không phải lúc nào cũng là tên nhà sản xuất. Nó có thể chỉ:
- tên hãng;
- người bán hoặc nơi bán;
- một dòng sản phẩm;
- một chức năng;
- hoặc một đặc điểm của chiếc đồng hồ.
Carillon thường có thể nằm trong nhóm mô tả loại hoặc chức năng âm thanh.
Vì thế, nếu thấy chữ CARILLON trên mặt số, chưa nên kết luận: “Đây là đồng hồ hãng Carillon”. Muốn biết nhà sản xuất thật sự là ai, còn phải xem thêm logo, tên hãng, dấu đóng trên máy, mã máy, cấu hình bộ máy và catalogue nếu có.
Carillon Westminster nghĩa là gì?
Westminster là một giai điệu rất quen thuộc trên đồng hồ cổ. Một chiếc đồng hồ có thể chơi đoạn ngắn ở 15 phút, dài hơn ở 30 phút, tiếp tục ở 45 phút và tới đúng giờ thì chơi đủ chuỗi rồi mới điểm số giờ.
Nhưng Westminster không đồng nghĩa với Carillon.
Westminster là tên một giai điệu hoặc kiểu chime cụ thể. Còn Carillon là khái niệm rộng hơn về hệ thống chuông/chime có khả năng tạo giai điệu.
Vì vậy khi thấy cụm Carillon Westminster, cách hiểu đầu tiên hợp lý hơn là:
Đây là một chiếc đồng hồ carillon sử dụng giai điệu Westminster.
Chứ không nên lập tức hiểu đó là một hãng có tên “Carillon Westminster”.
Thế còn “Carillon Odo”?
Cụm này cũng gặp khá nhiều khi xem đồng hồ Pháp hoặc các listing đồ cổ nước ngoài.
Cách hiểu đơn giản nhất là:
- Odo = thương hiệu.
- Carillon = loại hoặc đặc tính chuông/chime của chiếc đồng hồ.
Hai chữ đứng cạnh nhau nhưng làm hai nhiệm vụ khác nhau.
Carillon có phải cứ là đồng hồ nhạc không?
Carillon có tính nhạc, nhưng không nên gom tất cả đồng hồ phát nhạc vào cùng một nhóm.
Ở carillon, giai điệu thường được tạo bởi hệ chuông, timbre, gông hoặc các phần tử phát âm mà búa đồng hồ đánh vào. Trong khi đó một chiếc đồng hồ dùng hộp nhạc riêng có thể tạo âm bằng cơ cấu khác, chẳng hạn trục gai và lược thép.
Cả hai đều có thể khiến người nghe cảm thấy “đồng hồ chơi nhạc”, nhưng cách tạo âm không giống nhau.
Vì sao Carillon quan trọng trong lịch sử Odo?
Với Odo, từ này đặc biệt đáng chú ý.
Hồ sơ di sản vùng Haut-Jura ghi Odo bắt đầu sản xuất carillon tại Morez vào năm 1931. Điều đó không có nghĩa Odo bắt đầu làm đồng hồ từ năm 1931. Odo đã hình thành trước đó.
1931 là một bước ngoặt sản phẩm: Odo bước mạnh vào nhóm đồng hồ mà âm thanh không chỉ dùng để báo giờ mà còn trở thành một phần của trải nghiệm nghe.
Những giai điệu như Westminster về sau trở thành phần rất quan trọng khi người chơi nhắc tới đồng hồ Odo.
Chỉ cần nhớ một điều
Lần sau gặp một chiếc đồng hồ có chữ Carillon trên mặt số hoặc trong tiêu đề bán hàng, đừng vội hỏi:
“Hãng Carillon này là hãng gì?”
Hãy hỏi trước:
- Chiếc đồng hồ này có bao nhiêu búa và gông?
- Nó chỉ điểm giờ hay còn chơi một chuỗi giai điệu?
- Giai điệu đó là Westminster hay một bài khác?
- Trên bộ máy có logo hoặc marking của nhà sản xuất không?
Chỉ đổi cách hỏi một chút, chúng ta sẽ hiểu chiếc đồng hồ đúng hơn.
Carillon nói trước hết về thế giới chuông và giai điệu của chiếc đồng hồ. Muốn biết ai làm ra nó, vẫn phải tiếp tục tìm nhà sản xuất trên chính hiện vật.
